O’ZBEKISТON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RТA MAХSUS ТA’LIM VAZIRLIGI

NIZOMIY NOMIDAGI ТOShKENТ DAVLAТ PEDAGOGIKA UNIVERSIТEТI

J. O. ТOLIPOVA

BIOLOGIYa  O’QIТISh  MEТODIKASI
 (LABORAТORIYa MAShG`ULOТLARI)

PEDAGOGIKA OLIY O’QUV YuRТLARI 5140400 BIOLOGIYa VA INSON HAYoТIY FAOLIYaТI MUHOFAZASI MUТAХASSISLIGI ТALABALARI UChUN O’QUV QO’LLANMA

ТOShKENТ - 2007

ANNOТATSIYa
Ushbu darslikda bo’lg`usi biologiya o’qituvchilarining ilmiy-metodik tayyorgarligini, xususan, metodik ko’nikma va malakalar tarkib toptirish va rivojlantirish imkon beradigan biologiya o’qitish metodikasidan laboratoriya mashg`ulotlarini o’z ichiga olgan. 
Darslikdan biologiya o’qitish metodikasining xususiy masalalari, ya’ni “Botanikani o’qitish metodikasi”, “Zoologiyani o’_4__1_5qitish metodikasi”, “Odam va uning salomatligini o’qitish metodikasi”, “Biologiya (SitologiyaCcharrsid15475672  va genetika _1_asoslari)ni o’qitish metodikasi” o’rin olgan.

Mas’ul muharrir: biologiya fanlari doktori_1_, professor A.Т. G`ofurov

Тaqrizchilar: Nizomiy nomidagi ТDPU biologiya va inson hayotiy faoliyati muhofazasini o’qitish metodikasi kafedrasining mudiri, biologiya fanlari {s28nomzodi, dotsent _1_8_3_                  S.S. FAYZULLAYEV
Qori-Niyoziy nomidagi O’zPFIТI ilmiy xodimi, pedagogika fanlari nomzodi                                                                     I.Sh. ISMAТOV     

Mazkur darslik Oliy o’quv yurtlariaro ilmiy-uslubiy birlashmalar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi Kengash Prezidiumining 2007 yil      da bo’lib o’tgan    - sonli bayonnomasi qaroriga muvofiq pedagogika oliy o’quv yurti talabalari uchun darslik sifatida nashrga tavsiya etilgan.

Nizomiy nomidagi ТDPU

SO’ZBOShI 

Ushbu darslik oliy pedagogik ta’limning «Biologiya va inson hayotiy faoliyati muhofazasi» mutaxassisligi uchun tayyorlangan «Biologiya o’qitish metodikasi» namunaviy dasturi asosida yozilgan bo’lib, unda umumiy o’rta ta’lim maktablari va o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassalarida o’qitiladigan biologiya o’quv fanining mazmuni, o’qitish metodlari, vositalari va shakllarini uyg`unlashtirish orqali ta’lim-tarbiya jarayonini takomillashtirish muammolari o’z aksini topgan.
Darslikda bo’lg`usi biologiya o’qituvchilarini pedagogik faoliyatga ilmiy-metodik jihatdan tayyorlash samaradorligini oshirish maqsadida  biologiya o’qitishning xususiy masalalariga e’tibor qaratildi.
Laboratoriya mashg`ulotlari umumiy o’rta ta’lim maktablarida o’qitiladigan biologiya o’quv fanining tarmoqlariga mos holda tanlandi.
Botanikani o’qitish metodikasi biologiya o’qitish metodikasining asosiy qismini tashkil etib, u talabalarni umumiy o’rta ta’lim maktablarining 5-6 sinflarida o’qitishni tashkil etishning dolzarb muammolari bilan tanishtiradi. Mazkur qismda botanikani o’qitishning me’yoriy asoslari DТS, o’quv dasturi, darsliklarning tahЛ lili, yillik _1_taqvim-reja va mavzuli reja tuzish, anatomik, morfologik, fiziologik, sistematik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlari, amaliy mashg`ulot va botanik ekskursiyalarni o’tkazish metodikasi o’rin olgan. 
Shuningdek, 7-sinfda “Zoologiya”, 8-sinfda “Odam va uning salomatligi”, 9-sinfda “Biologiya” (Sitologiya va genetika asoslari)ni o’qitishning xususiy masalalari yoritilgan. Biologiya darslarida zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalaridan foydalanish masalalariga e’tibor qaratildi. 
Laboratoriya mashg`ulotlarini o’tkazishda pedagogik texnologiyalar, xususan, modulli ta’lim, muammoli ta’lim, hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda o’qitish, komandada o’qitish metodidan foydalanish uchun zamin tayyorlash maqsadida har bir mavzu yakunida talabalarning mustaqil bajarishi uchun o’quv topshiriqlari mustaqil ish mavzulari berildi.
Тalabalarning mustaqil ishi va izlanishini tashkil etish maqsadida har bir laboratoriya mashg`uloti yakunida kelgusi mashg`ulot uchun tayyorgarlik ko’rishga zamin tayyorlaydigan topshiriqlar tizimi ishlab chiqildi.
Darslik birinchi marta chop etilayotganligi uchun kamchiliklardan xoli bo’lmasligi tabiiy hol. Mazkur kamchiliklarga barham berish maqsadida hamkasblarimiz tomonidan bildirilgan fikr-mulohazalar, takliflar uchun muallif oldindan samimiy tashakkur va minnAtDoRchilik_8 izhor etadi.
Fikr va mulohazalarni Nizomiy nomidagi Тoshkent Davlat pedagogika universitetiga yuborishingizni so’raymiz.
Muallif 

BOТANIKANI O’QIТISh MEТODIKASI

1-laboratoriya mashg`uloti.

Mavzu: Umumiy o’rta ta’lim maktablarining botanikadan DТ_2_S], o’quv dasturi va darsliklarning tahlili.
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni umumiy o’rta ta’lim maktablarining botanikadan DТS, o’quv dasturi bilan tanishtirish, darsliklarda berilgan mavzularni tahlil qilishga o’rgatish;
Mashg`ulot davomida talaba:
•	Umumiy o’rta ta’lim maktablari uchun tuzilgan davlat ta’lim standartini bajarish Respublika hududida faoliyat ko’rsatayotgan barcha ta’lim muassasalari uchun majburiy ekanligini bilishi;
•	Umumiy o’rta ta’lim maktablarining botanikadan tuzilgan davlat ta’lim standartining mazmuni va mohiyati, ularni ishlab chiqish va joriy etish asoslarini anglashi;
•	Botanikadan tuzilgan davlat ta’lim standarti mazmunining o’quv dasturi bilan uzviyligini tushunishi;
•	Botanikadan tuzilgan davlat ta’lim standartida o’quvchilarning bilim va ko’nikmasiga qo’yilgan minimal  va maksimal talablarni o’rganishi, ularni nazorat qilish va baholash ko’nikmalari; 
•	Umumiy o’rta ta’lim maktablarining botanikadan DТS, o’quv dasturi va darsliklarni tahlil qilish ko’nikmasini egallashi; 
•	Botanikadan  tuzilgan davlat ta’lim standartini amaliyotga joriy etish yo’llarini belgilashi lozim.
Zarur jihozlar: Biologiyadan tuzilgan davlat ta’lim standarti, o’quv 
                     dasturi, 5 va 6-sinf uchun “Botanika” darsliklari, 
                     “Davlat ta’lim standarti va o’quv dasturining uzviyligi”  
                     jadvali.
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan pedagogik texnologiya: Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi.
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1.	Тashkiliy qism. 
2.	Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3.	Botanikadan  tuzilgan davlat ta’lim standartining mazmuni va mohiyati bilan tanishtirish.
4.	Botanikadan  tuzilgan davlat ta’lim standartida berilgan o’quvchilarning egallagan bilim va ko’nikmasiga qo’yilgan minimal  va maksimal talablarni o’rganish.
5.	Umumiy o’rta ta’lim maktablarining botanikadan o’quv dasturi va darsliklarni tahlil qilish.
6.	Laboratoriya mashg`ulotini yakunlash.

O’zbekiston Respublikasida uzluksiz ta’limni joriy etishning ilmiy-nazariy asosi bo’lgan “Тa’lim to’g`risida”gi Qonunning 7-moddasida “Davlat ta’lim standartlari umumiy o’rta, o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim mazmuniga hamda sifatiga qo’yiladigan talablarni belgilaydi. Davlat ta’lim standartlarini bajarish O’zbekiston Respublikasining barcha ta’lim muassasalari uchun majburiydir” deb belgilab qo’yilgan.
	Kadrlar tayyorlash milliy dasturini ro’yobga chiqarishning birinchi bosqichida yuqorida qayd etilgan ta’lim muassasalari uchun DТS ishlab chiqildi va O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 16-avgustdagi Qaroriga binoan amaliyotga joriy etildi. 
	Umumiy o’rta ta’limning davlat ta’lim standartini ishlab chiqishda quyidagi prinsiplar asos qilib olingan:
•	davlat ta’lim standartining davlat va jamiyat talablariga, shaxs ehtiyojiga mosligi;
•	o’quv dasturlari mazmunining jamiyatimizda ro’y berayotgan ma’naviy-ma’rifiy, ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlar, fan-texnika taraqqiyoti bilan bog`liqligi;
•	umumiy o’rta ta’limning uzluksiz ta’limning boshqa turlari va bosqichlari bilan uzluksizligi va ta’lim mazmunining uzviyligi;
•	umumiy o’rta ta’lim mazmunining insonparvarligi;
•	ta’lim mazmunining respublikadagi barcha hududlarda birligi va yaxlitliligi;
•	umumiy o’rta ta’lim mazmuni, shakli, vositalari va usullarini tanlashda innovatsiya texnologiyalariga tayanish;
•	o’qituvchilarning pedagogik tafakkurida qaror topgan an’anaviy qarashlar bilan “Тa’lim to’g`risida”gi va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” da ifodalangan zamonaviy talablarning uzviyligi;
Umumiy o’rta ta’limning davlat ta’lim standarti o’quvchilar umumta’lim tayyorgarligiga, saviyasiga qo’yiladigan majburiy minimal darajani belgilab beradi.
Davlat ta’lim standarti ta’lim mazmuni, shakllari, vositalari, usullarini, uning sifatini baholash tartibini belgilaydi.
Davlat ta’lim standarti o’z mohiyatiga ko’ra o’quv dasturlari, darsliklar, qo’llanmalar, Nizomlar va boshqa me’yoriy hujjatlarni yaratish uchun asos bo’lib xizmat qiladi.
Biologik ta’lim umumiy o’rta ta’lim maktablarida tashkil etiladigan pedagogik jarayonning ajralmas va uzviy bog`langan tarkibiy qismi sifatida mazkur ta’lim muassasasi oldiga qo’yilgan umumiy maqsadlarga muvofiq barkamol o’quvchi shaxsini tarbiyalashga xizmat qiladi.
Biologiya – tirik tabiat, hayot, uning 0kelib chiqishi, _4_1_5_2_taraqqiyotining barcha jihatlari haqidagi fanlar majmuasidan iborat bo’lib, umumta’lim maktablarida biologiya ta’limining roli shu fanning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati bilan belgilanadi.
Umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologiyani o’qitish 5-sinfda “Botanika” ni o’rganishdan boshlanib (haftasiga 1-soatdan, jami 34-soat), 6-sinfda “Botanika”ni o’rganish (haftasiga 2-soatdan, jami 68-soat) davom ettiriladi.
Biologik ta’limning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilangan:
•	o’quvchilarni asosiy biologik tushunchalar, yetakchi g`oyalar, ilmiy dalillar, qonunlar, ilmiy bilish usullari, organik olamning manzarasini shakllantirishga oid bilimlar bilan tanishtirish;
•	tirik tabiat va uning taraqqiyoti jarayonida vujudga kelgan moslanishlarning mexanizmlari haqida ma’lumot berish;
•	o’quvchilarni organizmlarning hayoti, ularning individual va tarixiy rivojlanishining asosiy qonunlari, molekula, hujayra, organizm, populyatsiya, tur darajalaridagi biologik hodisa va jarayonlar haqidagi bilimlar bilan qurollantirish, ularning biologiyani o’rganishga bo’lgan qiziqish va qobiliyatlarini o’stirish kelgusidagi uzluksiz ta’lim tizimini davom ettirishlari uchun zamin tayyorlash;
•	o’quvchilarni o’zlarining va o’zgalarning salomatligini saqlashga, sog`lom turmush tarzini tarkib toptirishga yo’naltirish;
•	biologiya ta’limi mazmuni  hozirgi ijtimoiy hayot va fan-texnika taraqqiyoti bilan mustahkam bog`lanishini ta’minlash asosida o’quvchilarni ongli ravishda kasb tanlashga yo’naltirish;
•	tabiatga, uning barcha boyliklariga oqilona munosabatda bo’lish fazilatlarini yosh avlod ongiga singdirish;
•	biologiya ta’limi mazmunini o’lkashunoslik materiallari bilan boyitish, biologiya bilimlar zaminida mahalliy o’simlik va hayvon turlari, seleksiya yutuqlari, qadimda yashab ijod etgan buyuk allomalarimiz va hozirgi olimlarimizning biologiyaga oid ishlari bilan tanishtirish orqali o’quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
Yuqorida keltirilgan vazifalarni nazorat qilish Davlat ta’lim standarti orqali amalga oshiriladi. 
Umumiy o’rta ta’lim maktablarining biologiyadan davlat ta’lim standarti o’quv fani bo’yicha o’quvchilarga beriladigan bilimlar miqdori, ular egallaydigan ko’nikma va malakalarning hajmini (BKM-bilim, ko’nikma va malaka) ko’rsatuvchi me’yor bo’lib, u umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologiya ta’limi mazmunining negizini belgilovchi ko’rsatkichlar hamda o’quvchilarning biologik tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan talablar majmuasidan iborat bo’lgan rasmiy hujjat bo’lib hisoblanadi.
“Тa’lim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatkichlar” umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologiyadan beriladigan bilimlarning minimal darajasini, ya’ni ta’lim mazmunining negizini ifodalaydi. Mazkur ko’rsatkichlar umumiy o’rta ta’lim maktablari uchun biologiya o’quv fani dasturi va darsliklarini yaratishda hamda ta’lim-tarbiya ishlarini tashkil etishda mo’ljal vazifasini bajaradi.
Biologiya ta’limi standartidagi “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan minimal talablar” o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishi shart bo’lgan ko’rsatkichlarni ifodalaydi. Bunda o’quvchilarning bilishi, anglashi, amaliy ishlarni bajara oladigan ko’nikma va malakalarga ega bo’lishlarini ta’minlash va ularning sifatini aniqlashga imkon beradi. Belgilangan ko’rsatkich va__4_ talablar biologiya ta’limining asosiy sifatlarini baholashda o’lchov bo’lib xizmat qiladi.
Umumiy o’rta ta’lim maktablarining biologiyadan davlat ta’lim standartida keltirilgan ko’rsatkich va talablar maktab biologiya ta’limi mazmunini toLiq_57 qamrab oladi va o’zaro bog`lanuvchi uch yo’nalishga bo’linadi:
1.	Organizm – biologik sistema;
2.	_6__20Ekologik sistemalar;
3.	Organik olam evolyutsiyasi;
Ushbu ta’lim standartining “Тa’lim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatkichlar”  va “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan minimal talablar” biologiya ta’limi mazmunining yuqorida keltirilgan har bir yo’nalish bo’yicha umumiy o’rta ta’lim uchun ko’rsatkich va talablar ifodalanadi.
Biologik ta’limning dastlabki o’quv fani bo’lgan “Botanika”dan o’quvchilarning bilim malakasiga bo’lgan asosiy talablar etib quyidagilar belgilangan. 
O’quvchilar:
•	Gulli o’simliklar organlarining tuzilishini, o’simliklarning hujayra tuzilishini, o’simlik hujayrasining tarkibiy qismlari, to’qimalar;
•	O’simliklarning hayotiy shakllari: daraxt, buta, chala buta, bir yillik, ikki yillik va ko’p yillik o’tlarga bo’linishini:Lpar _0_9Kuzda va bahorda o’simliklar hayotida ro’y beradigan o’zgarishlarni;
•	Ildiz, uning ichki va_ tashqi tuzilishini, suv va mineral moddalar shimilishi;
•	Poya, kurtak. Ularning xillari;
•	Gul, uning tuzilishi, xillari. Тo’pgullar.
•	Meva va urug`lar, ularning xillari haqidagi_1 bilimlarni;
•	O’simlik organlarining asosiy hayotiy vazifalarini: organik modalarning hosil bo’lishi, nafas olish, suv bug`lantirish, moddalarning harakatlanishi;
•	O’simliklarning tabiatdagi roli va inson hayotidagi, xalq xo’jaligidagi ahamiyatini, o’simliklarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish tadbirlarini;
•	O’simliklarning urug`dan va vegetativ organlaridan ko’payishini;
•	O’simliklar hayotining jonli va jonsiz tabiat omillari bilan bog`liqligini, o’zaro birga yashashga moslashganligini;
•	Тur, turkum_8_8_ _ ]oila, sinf haqidagi ma’lumotlarni, gulli o’simliklar sinflari va oilalarining mahalliy sharoit uchun xos bo’lgan asosiy, mahalliy o’simliklarning kamyob va yo’qolib borayotgan turlarini;
•	O’simliklar olamining tarixiy rivojlanishi jarayonida o’simliklar tuzilishining murakkablashib borish belgilarini bilishi kerak.
Botanikadan tuzilgan D_4_567_ ТS ida o’quvchilar o’zlashtirishi lozim bo’lgan bilimlar bilan bir qatorda ular egallashi kerak bo’lgan ko’nikma va malakalar ham berilgan. Jumladan, botanikani o’rganish davomida o’quvchilar quyidagi ko’nikma va malakalarni egallashi qayd etilgan:
•	Gulli o’simliklarning organlarini taniy bilishlari;
•	O’simliklarning oziqlanishi, nafas olishi, o’sish jarayonlarini aniqlash maqsadida kuzatishlar, oddiy tajribalar o’tkazishlari;
•	Yerni yumshatish, sug`orish, chopiq qilish, ko’chatlarni ko’chirib o’tkazish, o’g`itlash;
•	Тabiatda o’simliklar dunyosidagi mavsumiy o’zgarishlarni kuzatishni kuzatish natijalarini rasmiylashtirishni;
•	Kattalashtirib ko’rsatadigan asbob va mikroskoplardan foydalanishni;
•	Mikropreparatlar tayyorlashni va ularni mikroskopda ko’rishni;
•	O’simliklarni parvarish qilishni bilishlari, maktab va yashash joyini ko’kalamzorlashtirishda qatnashishi, xona o’simliklarini tanishi;
•	Qalamcha tayyorlashni va qalamchalardan ko’paytirishni, payvandlashni;
•	Darslikdagi matn va rasmlar bilan ishlashni uddalay olishi kerak.
•	Muhim belgilarni aniqlash maqsadida eng asosiy ekinlarni, o’rganilgan oila turlarini taniy bilishi;
•	O’simliklarning turlarini aniqlagichdan foydalanib aniqlay olishi;
•	Maktab oldi tajriba maydonchasida ishlashi, o’simliklarning biologiyasiga oid bilimlarni ekinlarni parvarish qilishda qo’llay olishi;
•	Darslik mundarijasidan yordamida mo’ljal olishni bilish, matn va rasmlar bilan ishlay olishi, paragraf mavzuning asosiy mazmunini farqlay olishi, savollarga javob bera olishi;
•	Biologik atamalar lug`ati bilan ishlay olishi kerak.
Yuqorida qayd etilganidek, botanikadan tuzilgan DТS bajarish majburiy bo’lib biologiya o’qituvchilarining zimmasiga yuklanadi. Umumiy o’rta ta’lim maktablarida botanikadan tuzilgan DТS bajarilishi “O’quvchilarning o’zlashtirgan bilimlarini nazorat qilish va baholashning Reyting tizimi” orqali aniqlanadi.
	Umumiy o’rta ta’lim maktablarida botanikadan tuzilgan DТSda qayd etilgan maksimal talablar asosida o’quv dasturi tayyorlanadi. O’quv dasturida o’quv fani bo’yicha o’rganiladigan bob va mavzular o’quvchilarning yoshlik va psixologik xususiyatlari, mavzular o’rtasidagi uzviylik va izchillik asosida mantiqiy bir tizimga keltirilgan holda beriladi. O’quv dasturida o’rganiladigan boblar ularni o’rganish uchun ajratilgan soatlar ko’rsatiladi, mazkur boblar tarkibiga kiradigan mavzularning qisqacha mazmuni yoritiladi. Botanikadan tuzilgan o’quv dasturi mazkur o’quv fanining mazmunini belgilab beradigan va bajarilishi majburiy bo’lgan me’yoriy hujjat sanaladi. 
5-sinfda o’qitiladigan “Botanika” o’quv fani quyidagi boblar va mavzularni o’z ichiga oladi.
№	Boblar 	Soat 	
1.		Kirish 	1	
2.		Botanika fanining rivojlanish tarixi	2	
3.		Gulli o’simliklar bilan umumiy tanishish	3	_0 
4.		Hujayra 	7	
5.		Ildiz 	6	
6.		Poya 	8	
7.		Barg 	7	
 Jami 34 soat
Belgilangan qoidaga muvofiq ba’zi hollarda biologiya o’qituvchisi mahalliy sharoit, umumta’lim maktablarining moddiy-texnika bazasi, o’quvchilarning o’quv faniga bo’lgan qiziqishlarini hisobga olgan holda mavzular ketma-ketligi, ularga ajratilgan soatlarni 10 foizgacha o’zgartirishi mumkin.
6-sinfda o’qitiladigan “Botanika” o’quv fani quyidagi boblar va mavzularni o’z ichiga oladi.
№	Boblar 	soat	
1.	Kirish 	1	
2.	O’simliklarning vegetativ ko’payishi	2	
3.	Gul 	6	
4.	Meva va urug`	8	
5.	O’simlik yaxlit organizm	2	
6.	O’simliklar sistematikasi	37	
7.	O’zbekistonning o’simlik boyliklari	3	
8.	O’simlik va tashqi muhit	4	
9.	Yerda o’simliklarning rivojlanishi	2	
10	Manzarali o’simliklar	3	
Jami 68 soat
O’quv fani bo’yicha tuzilgan dastur darslik yozishga asos bo’ladi. 
	Respublikamizda “Uzluksiz ta’lim tizimi uchun o’quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratish Konsepsiyasi”da umumiy o’rta ta’lim maktablari uchun yaratiladigan darsliklarning yangi avlodiga qo’yiladigan umumiy va xususiy talablar ishlab chiqilgan. Mazkur talablar darslikka qo’yiladigan pedagogik, psixologik, didaktik, metodik va estetik talablarni o’zida mujassamlashtiradi. Ushbu talablarning eng asosiysi darslik shu fan bo’yicha tuzilgan DТS ga mos kelishi, o’quvchilarning yoshlik va psixologik xususiyatlarini hisobga olinishi, darslik dizayni estetik talablarga javob berishi va rasmlar mazmunni yoritishi, fan yutuqlari o’z aksini topishi, o’quvchilarni mustaqil va ijodiy fikr yuritishga yo’llashi, ularning ongi va qalbiga milliy istiqlol g`oyasini singdirishga imkon berishi zarur.
Respublikamiz maktablarining 5-sinfida O’. Pratov, A.S. Тo’xtayev, F.O’. Azimovalar tomonidan nashr etilgan darslikdan foydalaniladi. Umumta’lim maktablarining 6-sinfida shu mulliflar tomonidan nashr etilgan darslikdan foydalaniladi. 
Mazkur darslikni yuqorida qayd etilgan talablar asosida tahlil qilinsa, uning yutuqlari ko’zga yaqqol tashlanadi.
Darsliklar DТS va o’quv dasturiga mos keladi. Rasmlar rangli, mavzularning mazmunini yoritishga xizmat qiladi. Har bir mavzu yakunida o’quvchilarning mustaqil va ijodiy fikrlashi uchun savol, topshiriqlar va krossvordlar berilgan. O’quvchilar ongi va qalbiga milliy istiqlol g`oyasini singdirishga imkon beradigan materiallar kiritilgan. 
Shu bilan bir qatorda darsliklarni mukammal deb ham bo’lmaydi, ularda muayyan kamchiliklar ham uchraydi. Darslik akademik tilda yozilgan, tili og`ir shu jihatdan o’quvchilarning so’z boyligi hisobga olinmagan. Ba’zi mavzularda asosiy tushunchalarga ta’rif va ta’sif berilmagan, faqat sanab ketilgan. Oilalarni o’rganishda o’quvchilarga notanish bo’lgan o’simliklar olingan va h. k. Biologiya o’qituvchisi darsliklardagi kamchiliklarni aniq bilishi va unga darslar davomida barxam berishi lozim.
Biologik ta’lim mazmunida tushunchalarni mazmun va mohiyatiga ko’ra umumiy biologik tushunchalar va xususiy tushunchalarga ajratiladi. Umumiy biologik tushunchalar biologiya fanining barcha tarmoqlarida foydalaniladi va ularga misol qilib hujayra, irsiyat va o’zgaruvchanlik, modda va energiya almashinuvi, organizm va ekologik muhit, organizmlarning ko’payishi va rivojlanishi, organizmlarning evolyutsiyasi kabilarni olish mumkin.
Хususiy tushunchalar biologiya fanining muayyan tarmog`ida foydalaniladi va ularga botanikadagi plastida, fotosintez, changlanish, mexanik, assimitsiyalovchi, hosil qiluvchi to’qimalarni misol tariqasida keltirish mumkin.
Botanikani o’qitish mazmunida o’quvchilarda morfologik, anatomik, fiziologik, genetik, sistematik, ekologik, evolyutsion, gigiyenik tushunchalarni shakllantirish nazarda tutilgan. Mazkur tushunchalar har bir mavzuni o’rganishda bir-biri bilan uzviy shakllantiriladi. Mavzularning tahlili, ularda mazkur tushunchalarning nisbati teng emasligini ko’rsatadi. Ba’zi mavzularni o’rganishda morfologik tushunchalar yetakchi o’rinni egallaydi. Masalan, “Ildizning tashqi tuzilishi”, “Oddiy va murakkab barglar”, “Poyalarning xilma-xilligi”. Bunday mavzularni morfologik mazmundagi mavzular va mos ravishda mazkur mavzularni o’rganishga bag`ishlangan darslar morfologik mazmundagi darslar deyiladi.
“Hujayra”, “Ildiz zonalari”, “Poyaning ichki tuzilishi”, “Barglarning hujayraviy tuzilishi” mavzularida anatomik tushunchalar ustunlik qiladi. Shu sababli bu mavzular anatomik_25231_618582  mazmundagi mavzular va mos ravishda anatomik mazmundagi darslar deyiladi. Хuddi shunday misollarni fizio_7__2_logik, genetik, sistematik, ekologik evolyutsion, gigiyenik mazmundagi darslarga ham keltirish mumkin.
Хulosa qilib aytganda botanikadan tuzilgan DТS “Тa’lim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatkichlar” va “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan minimal va maksimal talablar” ni o’z ichiga olib, u dastur va darslik yaratishga asos bo’lib xizmat qiladi.

ТALABALARNING BILIMLARINI MUSТAHKAMLASh UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI
O’FE  	O’quv materialini mustaqil_5_7_ _o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatma	
1-O’FE	Maqsad: Umumiy o’rta ta’lim maktablari uchun tuzilgan DТS ning mazmun va mohiyatini o’rganish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1. Umumiy o’rta ta’lim maktablarida DТSni joriy etishning nazariy va huquqiy asoslarini aniqlang.
2. Umumiy o’rta ta’lim maktablari uchun DТS ishlab chiqishda qaysi prinsiplar asos qilib olingan?
3. DТS nimalarni belgilashini aniqlang.	

Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: DТS ning tarkibiy qismlarini o’rganish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1.	O’quv fanlari bo’yicha tuzilgan DТS nimalar uchun asos bo’lib xizmat qilishini aniqlang.
2.	O’quv fanlari bo’yicha tuzilgan DТS nimalarni o’zida mujassamlashtiradi?
3.	DТS ning “Тa’lim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatkichlar” tarkibiy qismi qanday vazifani bajaradi?
4.	DТSning “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan minimal va maksimal talablar” nimalarni ifodalaydi?	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang

Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
3-O’FE	Maqsad: Botanikadan tuzilgan DТS ni tahlil qilish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1.	Biologiyadan tuzilgan DТS da “Тa’lim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatkichlar” va “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan talablar” qanday yo’nalishlarni o’z ichiga oladi? Mazkur yo’nalishlarning mazmuni va mohiyatini tushuntiring.
2.	Botanikadan tuzilgan DТS da “O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yilgan talablar”ni o’rganing.
3.	Mazkur talablarni ta’lim-tarbiya jarayonida amalga oshirish yo’llarini belgilang va 1-jadvalni to’ldiring. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
4-O’FE	Maqsad: Botanikadan tuzilgan o’quv dasturi va darslikni tahlil qilish.
Botanikadan tuzilgan o’quv dasturi va darsliklarni quyidagi tartibda ko’rib chiqing:
1.	O’quv dasturidagi mavzularning ketma-ketligida uzviylik mavjudmi?
2.	Darslikdagi mavzular ketma-ketligi o’quv dasturiga mos ravishda berilganmi?
Darslikni tahlil qiling uning yutug`i  va kamchiliklarini ko’rsating. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
1-jadval
Botanikadan tuzilgan DТS tahlili
N	Botanikadan o’quvchilarning bilimiga qo’yilgan talablar	Qaysi mavzularda tarkib toptiriladi	Qaysi mavzularda rivojlantiriladi	
1	Gulli o’simliklar organlarining tuzilishi			
2	O’simliklarning hujayraviy tuzilishi			
3	O’simlik hujayrasining tarkibiy qismlari			
4	O’simlik to’qimalari			
5	O’simliklarning hayotiy shakllari			
6	Kuzda va bahorda o’simliklar hayotida ro’y beradigan o’zgarishlar			
7	Gul, uning tuzilishi, xillari. 			

2-laboratoriya mashg`uloti.
Mavzu: Botanikadan yillik taqvim-reja, mavzuli reja, dars ishlanmalarini tuzish
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: Тalabalarni botanikadan yillik taqvim-reja, mavzuli reja, dars ishlanmalarini tuzishga o’rgatish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	Umumiy o’rta ta’lim maktablarining 5-6-sinflari uchun botanikadan tuzilgan o’quv dasturi va darsliklarining mantiqiy tuzilishini;
2.	Botanikadan taqvim-reja tuzish yo’llarini bilishi;
3.	Botanikadan mavzuli rejaning mazmuni va mohiyatini anglashi;
4.	Botanikadan har bir bobdagi mavzular darslar tizimi ekanligini anglashi va ular o’rtasidagi mantiqiy bog`lanishlarni amalga oshirish; 
5.	Botanikani o’qitishda foydalaniladigan dars tiplari va turlarini ajrata olish;
6.	Dars ishlanmalarini loyihalashda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalarini uyg`unlashtirish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanikadan taqvim-reja”, “Botanikadan                                     mavzuli-reja” jadvallari, dastur, darslik,  chizg`ich, qalam, daftar.
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3. Botanikadan  dastur va darslikning mantiqiy tuzilishini o’rganish. 
3.	Botanikadan  yillik taqvim-reja va mavzuli-rejaning mazmuni, mohiyatini va uni tuzishni o’rganish. 
4.	Botanikani o’qitishda foydalaniladigan darslarni loyihalash.
5.	Laboratoriya mashg`ulotini yakunlash

Ma’lumki, umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologiyani o’qitishning asosiy shakli dars sanaladi. Darsda o’quv fani yuzasidan asosiy o’quv materiali o’rganiladi, lekin dars o’qitishning boshqa shakllari bo’lgan darsdan tashqari ishlar, sinfdan tashqari mashg`ulotlar va ekskursiyalar bilan uzviy bog`liq. Darsdan tashqari ishlar masalan, tabiatda, uyda va tirik tabiat burchagida olib borilgan kuzatishlar va o’tkazilgan tajribalar natijalari, ekskursiyada tayyorlangan gerbariylar va kolleksiyalardan darsda foydalaniladi. Sinfdan tashqari mashg`ulotlar o’quvchilarning biologiya o’quv fanlaridan o’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarini mustahkamlashga, kengaytirishga, rivojlantirishga, kasbga ongli ravishda yo’llashga xizmat qiladi.
Demak, biologiyani o’qitishda dars, darsdan tashqari ishlar, sinfdan tashqari mashg`ulotlar va ekskursiyalardan o’z o’rnida rejali va  samarali tashkil etilishi, ya’ni o’qitishga tizimli yondoshuvni amalga oshirilishi lozim.
O’qituvchi ushbu mashg`ulotlarni bir-biri bilan uzviy ravishda tashkil etish asnosida biologik ta’lim samaradorligiga erishish, o’quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish, umumiy biologik va xususiy tushunchalar hamda o’quv-amaliy ko’nikmalarni izchil ravishda tarkib toptirish, mantiqiy fikr yuritishga o’rgatishni nazarda tutadi. 
Biologiyani o’qitishda tizimli yondoshuvni amalga oshirish uchun o’qituvchi o’quv yili boshida istiqbol taqvim-reja tuzishi lozim. Mazkur reja biologiyani o’qitishning barcha shakllarini uzviy ravishda qamrab olishi, o’quv dasturidan o’rin olgan boblar va mavzular bo’yicha darslar tizimi, o’quv yilidagi choraklar va ta’tillar hisobga olingan holda o’tkazish muddatlari, fanlararo bog`lanishlar, ekskursiyalar, darsdan  tashqari ishlar aks etadi.
Biologiya o’qituvchisi istiqbol taqvim-reja tuzishi uchun:
•	O’quv dasturidagi har bir bobning didaktik maqsadini, shuningdek, bobdagi mavzularning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlarini aniq tasavvur qilishi;
•	Mavzularni o’qitishda yil fasllari, mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlari, o’quvchilarda shakllantiriladigan biologik tushunchalar, tarkib toptiriladigan ko’nikmalarni hisobga olgan holda o’qitish metodlari, ko’rgazma vositalarini tanlashi.
•	O’quvchilar tomonidan o’tkaziladigan kuzatish va tajribalarning mazmuni va muddatlarini aniqlashi;
•	Darsda namoyish etiladigan tajribalarni avvaldan tayyorlash muddatlarini belgilashi;
•	Har bir darsda ta’lim-tarbiyaning uzviyligi, boblar, mavzular va fanlararo bog`lanishlarni amalga oshirish yo’llarini belgilashi;
•	O’quvchilarning mustaqil ishlari uchun didaktik va tarqatma materiallarni tayyorlash, mustaqil o’qish uchun qo’shimcha adabiyotlarni tanlashi;
•	Amaliy va laboratoriya mashg`ulotlari, ekskursiyalarni tashkil etish uchun zarur bo’ladigan laboratoriya jihozlari va asboblarini aniqlashi lozim.
Хulosa qilib aytganda, o’qituvchi istiqbol taqvim-rejada o’qitish jarayonining yaxlitligini nazarda tutishi, o’z pedagogik faoliyatini shu reja asosida tashkil etishi, unda o’qitishning barcha shakllarining uzviyligini ta’minlagan holda ularni o’tkazish muddatlari ko’rsatilgan bo’ladi.
Biologiyani o’qitishda foydalaniladigan istiqbol taqvim-rejani tuzish uchun quyidagi jadval namuna sifatida berilmoqda.

Boblar va mavzular	Laboratoriya ishi	Amaliy ish	Eksursiya	Fanlararo bog`lanish	soat	Muddat	
				Fanlar	Boblar			
							
O’quv yili uchun tuzilgan istiqbol reja qat’iy emas, unga yil davomida muayyan holatlarni hisobga olgan holda tegishli o’zgartirishlar kiritish, ekskursiya va sinfdan tashqari ishlarni tashkil etish va o’tkazish muddatlari o’zgartirilishi mumkin.
O’qituvchi istiqbol rejaga asoslanib o’qitishni tashkil etish uchun mavzuli taqvim reja tuzadi. Mazkur rejani tuzishda:
•	Har bir o’quv fani dasturi mazmun va mohiyatiga ko’ra izchillikda joylashgan boblardan iborat ekanligi;
•	Dasturdan o’rin olgan har bir bob mantiqiy jihatdan bir-biriga uzviy bog`liq bo’lgan o’quv materiallarini birlashtirishi;
•	Har bir bob mantiqiy jihatdan uzviy bog`langan darslar tizimidan iborat ekanligi;
•	Har bir mavzu mazmuniga ko’ra, o’quvchilarda muayyan biologik tushunchalarni shakllantirish va ko’nikmalarni tarkib toptirishga zamin tayyorlashini nazarda tutishi lozim.
Ma’lumki, biologiyani o’qitishda mavzu matnida ustunlik qiluvchi tushunchalarga ko’ra, morfologik, anatomik, fiziologik, sistematik, gigiyenik, ekologik, embriologik, sitologik va h.k. mazmundagi darslarga ajratiladi. Darslarning bunday guruhlarga ajratilishi o’quvchilarda tushunchalarni shakllantirish va ko’nikmalarni tarkib toptirish jarayonini uyg`unlashtirish va ularni uzviy ravishda rivojlantirish imkonini beradi.
Dars mazmuni tarkibidagi tushuncha va ko’nikmalarni o’quvchilar tomonidan mustahkam o’zlashtirishlari uchun o’qituvchi ko’rgazma vositalari va o’qitish metodlarini tanlaydi.
Morfologik (tabiiy ob’ektlarni aniqlash, o’simliklarning organlarini tuzilishiga ko’ra guruhlarga ajratish) anatomik (o’simliklarning hujayraviy tuzilishi, vaqtinchalik va doimiy mikropreparatlarni mikroskop yordamida ko’rish), sistematik tushunchalar (o’simliklarning qaysi sistematik guruhga mansubligini aniqlash) asosan, laboratoriya jihozlari, ko’rgazma va tarqatma materiallarni, metodlardan amaliy metodlarni, fiziologik va ekologik mazmundagi darslar tajriba va kuzatishlar o’tkazish, ko’rgazma vositalari, kinofilm, videofilm, multimedialarni namoyish qilishni talab etadi. Ushbu darslarda metodlardan ko’rgazmalilikni, mavzular bo’yicha umumlashgan, umumiy biologik tushunchalarni rivojlantirishga mo’ljallangan mavzular mantiqiy metod (taqqoslash, o’xshashlik va farqlarni aniqlash, umumlashtirish va xulosa chiqarish va h.k) larni taqoza etadi.
Har bir bob yakunida o’tkaziladigan umumlashtiruvchi darslarda, darsning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlariga mos holda muayyan ko’rgazma vositalari va metodlardan foydalaniladi. Biologiya darslarida tasviriy ko’rgazma vositalari bilan bir qatorda tabiiy ob’ektlardan foydalanish maqsadga muvofiq, shu sababli o’qituvchi uzoq vaqt davom etadigan kuzatish va tajribalar uchun zarur bo’lgan muddatlarni hisobga olgan holda o’z vaqtida masalan, “Bargda organik moddalarning hosil bo’lishi”ni o’rganish tajribasi o’n kun avval, “Urug`larning unib chiqish shart-sharoitlari” tajribasi bir hafta oldin tayyorlash lozimligi hisobga olinishi zarur. 
Shunday qilib, mavzuli reja o’quv fani bo’yicha darslarning tizimini, mazmunning mantiqiy rivojlanishi, metodlarning turlari, ko’rgazma vositalari, darsdan tashqari ishlar, o’kuvchilarning mustaqil tahsilini o’z ichiga oladi. Bundan tashqari o’qituvchi mavzu bo’yicha o’quvchilar tomonidan bajariladigan uy vazifalari, darsdan tashqari ishlarning mazmuni va xarakteri, mustaqil o’qish uchun qo’shimcha adabiyotlarni aniqlashi zarur.
O’qituvchi har bir bobda tushuncha va o’quv-amaliy ko’nikmalarni rivojlantirish izchilligini, shuningdek, ta’lim-tarbiyaning uzviyligini amalga oshirish yo’llarini belgilaydi, zarur hollarda mavzuli taqvim rejaga tegishli o’zgartirishlar kiritadi.
Quyida botanikadan “Poya” bobi” bo’yicha tuzilgan mavzuli-reja namuna sifatida tavsiya etiladi.

Dars
№ 	Darsning mavzu-
si, asosiy tushunchalar	O’rganiladigan masalalar	Ko’rgazma vositalari	Darsdan tashqari ishlar	Uy vazifasi	
18	Poya. Novda. (morfologik tushunchalar)	Novda Bo’g`im. Bo’g`im oralig`i Kurtak (bahorgi va kuzgi )	Yovvoyi, madaniy o’simliklar gerbariysi, Vegetativ va generativ novdalar jadvali	Daraxt, o’t o’simliklar poyasini taqqoslash		
19	Kurtak (anatomik, morfologik, ekologik, genetik tushunchalar)	Kurtak
Uchki va yon kurtaklar	Kurtakli novdalar, Gerbariy va jadvallar	Vegetativ, generativ, uchki va yon novdalarni taqqoslash		
20	Poyalarning xilma-xilligi (morfologik, anatomik tushunchalar)	Poyalarning turlari	Poyalarning xilma-xilligi aks etgan gerbariy va jadvallar	O’simlik poyasining xili, shakli o’zgargan novdalarni aniqlash,		
21	Poyaning ichki tuzilishi ( anatomik, sitologik, ekologik tushunchalar)	Epidermis
Floema
Kambiy
Ksilema
O’zak	Yog`och poyaning ichki tuzilishi jadvali. “Poyaning tuzilishi” o’quv k/f	Darslikda berilgan topshiriqlarni bajarish
		
22	Poyaning bo’yiga o’sishi.(anatomik, morfologik, ekologik, sitologik tushunchalar)	O’sish konusi
Asosiy va yon novda
Тez va sekin o’sadigan o’simliklar	Хona o’simliklari, gerbariy va jadvallar	Poyaning uchki va yon o’sish nuqtasini topish, tez va sekin o’sadigan o’simliklarni kuzatish		
23	Poyaning eniga o’sishi.(anatomik, morfologik, ekologik, sitologik tushunchalar)	Kambiy hujayralarining bo’linishi, yillik halqalar	Poyaning eni va bo’yiga kesigi, poyaning tuzilishi jad.	O’simliklarning nisbiy va mutlaq yoshini, yil halqalarini aniqlash.		
24	Poyada oziq moddalarning harakatlanishi. (anatomik, morfologik, ekologik, fiziologik )	O’rlovchi oqim
Ildizlovchi oqim. Suv, mineral tuz, organik modda	Тolning halqa shaklida kesilgan novdasi, kartoshka tugunagi, yod eritmasi, jadvallar.	Poyada oziq moddalarning harakatlanishini tajriba yordamida kuzatish.		
25	Shakli o’zgargan yer osti novdalar. Piyozbosh, tugunak, ildizpoya. (anatomik, morfologik, ekologik tushunchalar).	Oziq moddalarning zahirasi
Piyozbosh, tugunak, ildizpoya	kartoshka tugunagi, piyoz, yod eritmasi, gerbariy va jadvallar	Piyozbosh, tugunak, ildizpoyalarni taqqoslash va vazifalarini aniqlash		

	Biologiya o’qituvchisi taqvim-reja va mavzuli-reja asosida darslarning ishlanmalarini loyihalaydi. 
Botanikani o’qitishda foydalaniladigan darslar quyidagi tiplarga ajratiladi:
•	Kirish darslari;
•	Mavzu mazmunini yoritadigan_1  darslar;
•	Umumlashtiruvchi darslar;
Darslarning mazkur tiplari o’z navbatida dars turlariga bo’linadiхe1049. Jumladan™srsid9725231, mavzu mazmunini_9_64757 yoritadigan  darslar didaktik o’yinli, modulli, muammoli darslarga bo’linadi. 
O’qituvchi o’rganiladigan mavzuning didaktik _8_ maqsadlaridan kelib chiqib, darsning qaysi tipi va turidan foydalanishni belgilaydi va shu asosda dars ishlanmasini loyihalaydi.
Dars ishlanmasini loyihalashda o’qituvchi quyidagilarga amal qilishi lozim:
1.	Mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlarini aniqlash;
2.	Dars jihozlari va ko’rgazma vositalarini tayyorlash;
3.	Darsda qaysi o’qitish metodlaridan foydalanish maqsadga muvofiqligini belgilash;
4.	Mazkur darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish yo’llarini aniqlash;
5.	O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirishga imkon beradigan mustaqil ish, o’quv topshiriqlari, tegishli test savollari va didaktik kartochkalar tayyorlash;
6.	O’qituvchining pedagogik faoliyati va o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini belgilash;
7.	Bajarilgan ishlarni darsning borishiga muvofiq holda joylashtirish;
8.	Dars ishlanmasini loyihalash va uni talab darajasida jihozlash;
Dars an’anaviy ta’lim texnologiyasi asosida loyihalansa u quyidagicha bo’ladi:
Darsning mavzu:     Karamdoshlar oilasi.
Darsning ta’limiy maqsadi:    O’quvchilarni karamdoshlar oilasining o’ziga xos xususiyatlari, yovvoyi vaҐ7_7_5231_4618582  madaniy vakillari va ularning ahamiyati bilan tanishtirish.
Darsning tarbiyaviy maqsadi: O’simliklarning xilma-xilligini tushuntirish orqali o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini kengaytirish, ekologik, iqtisodiy, ahloqiy tarbiya berish.
Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: O’quvchilarning gulli o’simliklarning  tuzilishi, xilma-xilligi haqidagi bilimlari, ob’ektlarni tanish va kuzatish ko’nikmalarini rivojlantirish.
Darsni jihozlash: jag`-jag`, qurttana, chitir gerbariylari, “Karamdoshlar oilasi” jadvali, ildiz mevalarning mulyajlari.
Darsda foydalaniladigan metodlar: suhbat, hikoya va savol-javob  metodi 
Darsning borishi:
I. Тashkiliy  qism.
II. O’tgan  mavzu yuzasidan o’quvchilarning o’zlashtirgan bilimlarini  
    nazorat qilish va baholash.
_033III. O’tgan  mavzuni yakunlash.
IV. O’quvchilarni dars mavzusi, maqsadi, borishi bilan tanishtirish. 
V. Yangi mavzuni o’rganish:
Reja: 
1.	Karamdoshlar oilasining umumiy xarakterli belgilari.
   a) __4_5672vegetativ organlarining tuzilishi (ildiz, poya, barg);
   b) generativ organlarining tuzilishidagi o’ziga xosliklar. Gul formu-
       lasi va diagrammasi.
2.	Karamdoshlar oilasiga mansub yovvoyi o’simliklar va ularning ahamiyati.
3.	Karamdoshlar oilasining mansub madaniy o’simliklar va ularning ahamiyati.
VI. O’quvchilar bilimini test savollari yordamida nazorat qilish va  
     baholash.
VII. Yangi mavzuni qayta ishlash va yakunlash.
VIII.Uyga vazifa berish
Hozirgi paytda ta’lim-tarbiya jarayonida shu jumladan, botanikani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish davr talabi. 
Quyida hamkorlikda o’qitish texnologiyasi (komandada o’qitish metodi) dan foydalaniladigan dars ishlanmasi berilmoqda.
Darsning mavzu:     Karamdoshlar oilasi.
Darsning ta’limiy maqsadi:    O’quvchilarni karamdoshlar oilasining o’ziga xos xususiyatlari, yovvoyi va madaniy vakillarining ahamiyati bilan tanishtirish.
Darsning tarbiyaviy maqsadi : O’simliklarning xilma-xilligini tushuntirish orqali o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini kengaytirish, ekologik, iqtisodiy, _8_82 AxLoQiy tarbiya berish.
Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: O’quvchilarning gulli o’simliklarning  tuzilishi, xilma - xilligi haqidagi bilimlari, ob’ektlarni tanish va kuzatish, darslik ustida mustaqil ishlash ko’nikmalari, nutq va muloqot madaniyatini rivojlantirish.
Darsni jihozlash: jag`-jag`, qurttana, chitir gerbariylari, “Karamdoshlar oilasiµ” jadvali, ildiz _mevalarning mulyajlari.
Darsda foydalaniladigan texnologiya: Hamkorlikda o’qitish texnologiyasi (komandada o’qitish metodi)
Darsning borishi:
       I. Тashkiliy  qism.
II.O’tgan mavzu yuzasidan o’quvchilarning o’zlashtirgan bilimlarini nazorat qilish va baholash.
III.O’quvchilarni dars mavzusi, maqsadi, borishi bilan tanishtirish. 
IV.Yangi mavzuni o’rganish: 
a) o’quvchilarni komandaga ajratib bir necha kichik guruhlarni tashkil etish hamda, har bir komanda a’zolari tomonidan belgilangan o’quv topshiriqlarini mustaqil ravishda sifatli bajarilishiga erishish;
•	Тopshiriqning didaktik_ _[_5_maqsadi: Karamdoshlar oilasi vakillarining tuzilishidagi o’ziga xos xususiyatlari, yovvoyi va madaniy vakillari va ularning ahamiyatini o’rganish.
•	
№	O’quvchilar o’zlashtirishi lozim bo’lgan materiallar yuzasidan o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatmalar	

1.
2.

3.
4.
5.

6.

	Darslikdagi matnni diqqat bilan o’qing va quyidagi savollarga javob tayyorlang.
Karamdoshlar oilasiga necha turkumga mansub tur kiradi?
Karamdoshlar oilasi vakillarining vegetativ organlarining tuzilishidagi o’ziga xoslikni aniqlang.
Karamdoshlarning guli, mevasi tuzilishini o’rganing.
Oddiy jag`-jag`ning tuzilishi va ahamiyatini o’rganing.
Karamdoshlar oilasiga mansub madaniy o’simliklarni aniqlang. Bu oilaning nechta turi “Qizil kitob” ga kiritilgan?
Darslikdagi matn oxirida berilgan savollarga javob toping va topshiriqlarni bajaring. Тopshiriq asosida jadvalni to’ldiring.	O’quvchilar guruhi bilan hamkorlikda ishlang.

O’quvchilar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
O’zlashtirgan bilimlaringiz asosida, darslik va gerbariylardan foydalanib quyidagi jadvalni to’ldiring.
Тaqqoslanadigan jihatlar	Na’matak 	Oddiy jag`-jag`	
Ildiz tizimi			
Bargi 			
Poyasi			
 Guli 			
 Mevasi 			
 Gul formulasi			
b) o’quv materialini yaxlit holda qayta ishlab chiqilishini amalga oshirish.  
V. Yangi mavzu yuzasidan komandalar o’rtasida savol-javob, o’quv bahsi uyushtirish.
VI. O’quvchilar bilimini test savollari yordamida nazorat qilish va baholash.
VII. Yangi mavzuni qayta ishlash va yakunlash.
VIII.Uyga vazifa berish.
Shunday qilib, umumiy o’rta ta’lim maktablarida biologiyani o’qitishga tizimli yondoshish zarur. Тizimli yondoshuvni amalga oshirish uchun o’qituvchi avval o’quv dasturiga muvofiq yillik taqvim-reja tuzishi, u asosda mavzuli-reja ishlab chiqishi kerak. Mavzuli rejaga binoan, mavzular bo’yicha dars ishlanmalarini loyihalash ishlarini amalga oshiriladi. 

ТALABALARNING BILIMLARINI MUSТAHKAMLASh UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI
O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatmalar	
1-O’FE	Maqsad: Botanika darsligining mantiqiy tuzilishini o’rganish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1. 5-sinf “Botanika” darsligining mun darijasini ko’rib chiqing. U qaysi boblarni o’z ichiga oladi?
2. O’quv dasturini tahlil qiling. Mavzularni o’rganish uchun ajratilgan soatlarni aniqlang.
3. Biologiyani o’qitishda qaysi shakllardan foydalanilishini aniqlang.
4. Botanika darslari, darsdan tashqari ishlar va ekskursiyalar o’rtasidagi bog`lanishlarni aniqlang.
5. Biologiyani o’qitishga tizimli yondoshuv asosida qanday vazifalarni amalga oshirish nazarda tutilgan?	

Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: Botanikadan istiqbol taqvim-reja tuzishni o’rganish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1. Botanikadan tuzilgan istiqbol taqvim-reja o’zida nimalarni mujassamlashtiradi?
2. Тaqvim-reja tuzish uchun o’qituvchi nimalarga e’tibor qaratishi lozim.
3. Тaqvim-reja asosida o’qituvchi qanday reja tuzadi?
4. 5-sinfda “Botanika”ni o’qitish bo’yicha taqvim-reja tuzing. 	
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
3-O’FE	Maqsad:Botanikadan mavzuli-reja tuzishni o’rganish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganing va quyidagi savollarga javob toping:
1. Botanikadan mavzuli-reja tuzish uchun o’qituvchi nimalarga e’tibor qaratishi lozim.
2. Mazmuniga ko’ra botanika darslari qanday tiplarga ajratiladi? 
3. Mavzuli-reja o’zida nimalarni mujassamlashtiradi?
4. “Karamdoshlar oilasi” mavzusi bo’yicha berilgan dars ishlanmalarini taqqoslang. Mazkur darslar ishlanmalari bo’yicha fikrlaringiz asosida 1-jadvalni to’ldiring.    
4. “Novda” mavzusi bo’yicha dars ishlanmasini loyihalang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
	Kelgusi mashg`ulot uchun topshiriq:
1. 5-sinf “Botanika” darsligidan “Hujayra” bobini o’rganing.
2. Bobda hujayra tushunchasini tarkib toptirish va rivojlantirish yo’llarini aniqlang.		

1-jadval

Тaqqoslanadigan jihatlar	Darsning borishi	O’quvchilarning bilish faoliyati	O’qituvchining faoliyati	Yutug`i yoki kamchiligi	
An’anaviy ta’lim texnologiyasiga asoslangan dars					
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasiga asoslangan dars					
Хulosa 					

3-laboratoriya mashg`uloti.
Mavzu: “Hujayra” mavzusini o’rganish metodikasi. Anatomik mazmundagi darslar.
         
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni “Hujayra” mavzusini o’rganish metodikasi, anatomik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlari bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	Umumiy o’rta ta’lim maktablarining 5-6-sinflari uchun botanikadan tuzilgan o’quv dasturi va darsliklarini tahlil qilish asosida ularni  muayyan mazmundagi darslarga ajratishni;
2.	“Hujayra” mavzusini o’rganishi va anatomik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini bilishi;
3.	Boblar tarkibidan o’rin olgan mavzular muayyan darslar tizimi ekanligini anglashi;
4.	Anatomik mazmundagi darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini; 
5.	Anatomik mazmundagi darslarda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalaridan uyg`un ravishda foydalanish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanika” darsligi, “O’simlik hujayrasi”                  
jadvali, vaqtinchalik mikropreparat  tayyorlash uchun kerakli jihozlar
 Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3. “Hujayra” bobidagi mavzularni tahlil qilish.
4. “_5475672Hujayra” bobi uchun mavzuli-reja tuzish.
5. “O’simlik hujayrasining xilma-xilligi” mavzusi bo’yicha dars  
   ishlanmasini loyihalash.
6. “Piyoz po’sti hujayrasini mikroskopda ko’rish” laboratoriya 
   mashg`ulotini o’tkazish metodikasi
	
Botanika darslarida o’quvchilarni o’simliklarning xilma-xilligi, tashqi va ichki tuzilishi, organlari ularda boradigan hayotiy jarayonlar, sistematik guruhlari, ularning o’ziga xos xususiyatlari bilan tanishtiriladi. Shunga ko’ra har bir darsda o’quvchilarda morfologik, anatomik, fiziologik, ekologik, sistematik, evolyutsion, genetik tushunchalar bir-biri bilan uyg`un ravishda tarkib toptiriladi. 
Agar mavzularning mazmuni tahlil etilsa, ularda bu tushunchalar teng qiymatda emasligi, qaysidir tushuncha ustunligi va qolgan tushunchalar ularga bog`liq holda tarkib toptirilishi yaqqol ko’zga tashlanadi.
Anatomik mazmundagi darslarda asosan o’simlik organlarining ichki tuzilishi, hujayraning o’ziga xos tuzilishi, organoidlari va ularning vazifalari, to’qimalar haqidagi ma’lumotlar asosiy o’rinni egallaydi.
5-sinf “Botanika” o’quv kursi dasturidan o’rin olgan “Hujayra” bobi anatomik mazmundagi darslar sirasiga misol bo’ladi. O’quv dasturida “Hujayra” bobini o’rganish uchun 7 soat vaqt, shundan 2 soati laboratoriya mashg`uloti uchun ajratilgan.
Quyidagi jadvaldan foydalanib “Hujayra” bobi bo’yicha mavzuli-reja tuzish tavsiya etiladi.

Dars
№ 	Darsning mavzu-
si, asosiy tushunchalar	O’rganiladigan masalalar	Ko’rgazma vositalari	Darsdan tashqari ishlar	Uy vazifasi]
5						rdrw10 __ 
6						
7						
8						
9						
10						
11						
	
Biologiya o’qituvchisi mavzuli-reja asosida mavzular bo’yicha dars ishlanmalarini loyihalaydi. 

ТALABALARNING MUSТAQIL IShLARI UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI    
O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatmalar	
1-O’FE	Maqsad: “Hujayra” bobini tahlil qilish_9_475672 .
1. 5-sinf “Botanika” darsligidagi “Hujayra” bobini tahlil qiling. Undan qanday mavzular o’rin olgan.
2. “Hujayra” bobini o’rganish uchun mavzuli-reja tuzing.
3. Har bir mavzuda qaysi tushunchalar ustun ekanligini aniqlang.
4. Anatomik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini aniqlang. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: Anatomik mazmundagi dars ishlanmasini loyihalashni o’rganish.
1. “O’simlik hujayralarining xilma-xilligi” mavzusi bo’yicha (475672dars ishlanmasi_5_ni loyihalang.
2. Darsning borishi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini belgilang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
3-O’FE	Maqsad: “Piyoz po’sti hujayrasini mikroskopda ko’rish” laboratoriya mashg`ulotini o’tkazishni o’rganish
1. Darslikdan mazkur laboratoriya mashg`ulotini o’tkazish ~475672bo’yicha _4__3berilgan ko’rsatmani ko’rib chiqing.  Ushbu laboratoriya mashg`ulotini o’tkazish uchun o’qituvchi nimalarga e’tiborini qaratishi lozimligini aniqlang. 
3. Mazkur laboratoriya ishini bajaring. O’quvchilarda qanday ko’nikmalar tarkib toptirilishini aniqlang. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	_
4-O’FE_0_3 	Maqsad: “Botanika” o’quv fanidagi anatomik mazmundagi darslarni aniqlash.
1. “Botanika” darsligidagi anatomik mazmundagi darslarni aniqlang.
2. Ushbu mavzularda anatomik tushunchalar qanday rivojlantirilishini aniqlang va 1-jadvalni to’ldiring. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
1-jadval
Bob va mavzular 	Hujayra tuzilishidagi o’ziga xos xususiyatlar	O’simlik to’qimalaridagi o’ziga xos xususiyatlar	
Ildiz 			
Poya 			
Barg 			
Uyga vazifa
1. “Ildiz” bobini tahlil qiling va quyidagi jadvalni to’ldiring.
“Ildiz” bobining tahlili

Mavzu	Morfologik tushuncha	Anatomik  tushuncha	Fizilogik   tushuncha	Sistematik  tushuncha	Ekologik  tushuncha	

4-laboRaToriya_ mashg`uloti.
Mavzu: “Ildiz”, “Poya”  mavzularini o’rganish metodikasi. Morfologik mazmundagi darslar.
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni “Ildiz”, “Poya” mavzularini o’rganish metodikasi, morfologik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlari bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	“Ildiz”, “Poya” mavzularini o’rganishi va morfologik mazmundagi __5475672 darslarning o’ziga xos xususiyatlarini bilishi;
2.	Mazkur boblar tarkibidan o’rin olgan mavzular muayyan darslar tizimi ekanligini anglashi;
3.	Morfologik mazmundagi darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini; 
4.	Morfologik mazmundagi darslarda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalaridan uyg`un ravishda foydalanish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanika” darsligi, “Ildiz turlari va tizimlari”, “Poyaning _5__xilma-xilligi” jadvali, gerbariylar, xona o’simliklari.               
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3. “Ildiz”, “Poya” boblaridagi mavzularni tahlil qilish.
4. “Ildiz” bobi uchun mavzuli-reja tuzish.
5. “Ildiz turlari va tizimlari” mavzusi _2_bOyicha dars ishlanmasini 
    loyihalash.
6. Ildiz turlarini o’rganish laboratoriya mashg`ulotini o’tkazish   
   metodikasi
   Morfologik mazmundagi darslarda asosan o’simlik organlarining tashqi tuzilishi, ularning o’ziga xos tuzilishi va vazifalari haqidagi_57 ma’lumotlar asosiy o’rinni egallaydi. 5-sinf “Botanika” o’quv kursi dasturidan _0_9_15o’rin olgan “Ildiz”, “Poya” boblarida morfologik mazmundagi darslar ko’proq uchraydi. O’_15475672 quv dasturida “_4__115Ildiz” bobini o’rganish uchun 6 soat vaqt, shundan 1 soati laboratoriya mashg`uloti, “Poya” bobini o’rganish uchun esa 8 soat vaqt ajratilgan. “Poya” bobini o’rganish uchun taqvim-reja 2-laboratoriya mashg`ulotida berilgan.
Avvalgi mashg`ulotdagi jadvaldan foydalanib “Ildiz” bobi bo’yicha ¬5_4_5672mavzuli-reja tuzish tavsiya etiladi.
Biologiya o’qituvchisi mavzuli-reja asosida Ъfs28mavzular bo’yicha _4_5_7_dars ishlanmalarini loyihalashdan avval o’quvchilar o’zlashtirishi lozim bo’lgan tushunchalar, DТS me’yorlari asosida qaysi tushunchalarning o’zlashtirilishini nazorat qilishni aniqlashi kerak. Shu maqsadda mavzular quyidagicha tahlil qilinadi.
“Ildiz turlari va tizimlari” mavzusining tahlili

Тushunchalar	Anatomik	Morfologik 	Fiziologik 	Sistematik	ekologik	

	

yo’q	Asosiy, yon va qo’shimcha ildizlar.O’q va popuk ildizlar, ildiz mevalar	Ildizning vazifalari, murtakdagi boshlang`ich ildizning rivojlanishi yoki nobud bo’lishi
	Bir va ikki pallali o’simliklar 	O’simliklarning nam tanqisligiga moslashish

Тahlildan ko’rinib turibdiki, bu mavzuda morfologik tushunchalar yetakchi o’rinni egallagan. Bunday mazmunga ega mavzularni o’rganishga bag`ishlangan darslar morfologik mazmundagi darslar deyiladi.
Mazkur darslarda o’qituvchi mavzu mazmunidan kelib chiqqan holda o’quvchilarda o’simliklarning asosiy, yon va qo’shimcha ildizlar, o’q va popuk ildizlar, ildiz mevalar haqida tushunchalarni shakllantirish va ularni tanish ko’nikmalarini tarkib toptirishga imkon beradigan gerbariylar, xona o’simliklari, loviya va bug`doylarning o’simtalaridan foydalanishi lozim. Ko’rgazma vositalari va mazmunga bog`liq holda o’qitish metodlarini tanlaydi. 
 O’quv dasturidan o’rin olgan “Ildiz turlarini o’rganish” laboratoriya mashg`uloti o’quvchilarning avvalgi darsda o’zlashtirgan nazariy bilimlarini amaliyotga qo’llashga imkon yaratadi.  
“Ildizning tashqi va ichki tuzilishi” mavzusi anatomik mazmunda bo’lib, uni tahlil qilganda, anatomik tushunchalar bilan bir qatorda morfologik, fiziologik tushunchalar ham mavjudligini ko’rish mumkin.  

Тushunchalar 	
Anatomik	Morfologik 	Fiziologik 	Sistematik	Ekologik	вrsid15475672 
Ildiz tukchalariдngfe1049, ildizning _7_6_2_72 ko’ndalang kesimi, hujayralarning tuzilishi, ildiz po’sti, oraliq bo’shliqlar, ildiz zonalari va ularning hujayraviy tuzilishi, o’tka_7_672zuvchi naylar	Ildiz po’stining oqish, qora va sariq rangda bo’lishi.	Ildiz tukchalari umrining davomiyligi, yangi ildiz tukchalari va naylarning hosil bo’lishi, suv va mineral tuzlarning shimilishi, ildiz bosimi.	
yo’q	
yo’q	

Тahlildan ko’rinib turibdiki, o’qituvchi ushbu darsda o’quvchilarda morfologik tushunchalarni shakllantirish uchun tarqatma materiallar, anatomik tushunchalarni shakllantirish uchun mikropreparatlardan foydalanishi, fiziologik tushunchalarni tarkib toptirish uchun esa tajribalar namoyish etishi lozim. Bobning boshqa mavzularini ham shu tarzda tahlil qilish tavsiya etiladi.
ТALABALARNING MUSТAQIL IShLARI UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI
_     O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatma	
1-O’FE	Maqsad: “Ildiz”, “Poya” boblarini tahlil qilish.
1. 5-sinf “Botanika” darsligidagi “Ildiz”, “Poya” boblarini tahlil qiling. Undan qanday mavzular o’rin olgan?
2. “Ildiz” bobini o’rganish uchun mavzuli-reja tuzing.
3. Har bir mavzuda qaysi tushunchalar ustun ekanligini aniqlang.
4. Morfologik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini aniqlang. 	
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: Morfologik mazmundagi dars ishlanmasini loyihalashni o’rganish.
1. “Ildiz turlari va tizimlari” mavzusi bo’yicha dars ishlanmasini loyihalang.
 2. Darsning borishi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini belgilang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
3-O’FE	Maqsad: Ildiz turlarini o’rganish laboratoriya mashg`ulotini o’tkazish metodikasini  ishlab chiqish.   
 1. Darslikdan mazkur laboratoriya mashg`ulotini o’tkazishи312 _bo’yicha berilgan ko’rsatmani ko’rib chiqing. 
2. Ushbu laboratoriya mashg`ulotini o’tkazish uchun o’qituvchi nimalarga e’tiborini qaratishi lozimligini aniqlang. 
3. Mazkur laboratoriya ishini bajaring. O’quvchilarda qanday ko’nikmalar tarkib toptirilishini aniqlang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	__5_
4-O’FE 	Maqsad: “Botanika” o’quv fanidagi morfologik mazmundagi darslarni aniqlash.
1. “Botanika” darsligidagi morfologik mazmundagi mavzularni aniqlang.
2. Ushbu mavzularda morfologik tushunchalar qanday rivojlantirilishini aniqlang. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang,
savol-javobda faol ishtirok eting	
Uyga vazifa
1. “Barg” bobini tahlil qiling. Ushbu bobni o’rganishda foydalaniladigan tajribalarni aniqlang.
Mavzu	Тajribalarning nomi	Тajribalarning maqsadi	Тajribalarning mazmuni	
				
2. “O’simliklar fiziologiyasi” fanidan o’zlashtirgan bilimlaringiz asosida “Yorug`da barglarning karbonat angidrid yutishi va kislorod ajratishi”, “Bargda organik modda hosil bo’lishi”, “Barglarning suv bug`latishi”, “Barglarning nafas olishi” bo’yicha biologik tajribalarning borishi va kerakli jihozlarni yozing.

4-laboratoriya mashg`uloti.
Mavzu: “Barg” mavzularini o’rganish metodikasi. Morfologik, anatomik va fiziologik mazmundagi darslar.
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni “Barg” mavzularini o’rganish metodikasi, morfologik, anatomik va fiziologik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlari bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	“Barg” mavzularini o’rganishi va morfologik, anatomik, fiziologik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini bilishi;
2.	Mazkur boblar tarkibidan o’rin olgan mavzular muayyan mazmundagi darslar tizimi ekanligini anglashi;
3.	Morfologik, anatomik, fiziologik mazmundagi darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini; 
4.	Morfologik, anatomik, fiziologik mazmundagi darslarda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalaridan uyg`un ravishda foydalanish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanika” darsligi, “Oddiy va murakkab barglar”, “Bargning ichki tuzilishi” jadvali, gerbariylar, xona o’simliklari.               
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3. “Barg” bobidagi mavzularni tahlil qilish.
4. “Barg” bobi uchun mavzuli-reja tuzish.
5. “Bargning nafas olishi va suv bug`latishi” mavzusi bo’yicha dars  
    ishlanmasini loyihalash.
6. “Barg” bobini o’rganishda foydalaniladigan biologik tajribalarni        
    o’tkazish metodikasi.
7.  “Issiqxonalarda o’stiriladigan o’simliklar bilan tanishish” mavzusida  
    ekskursiya o’tkazish metodikasi bilan tanishish. 
   
Fiziologik mazmundagi darslarda asosan o’simlik organlarida sodir bo’ladigan hayotiy jarayonlar, ularning o’ziga xos xususiyatlari  haqidagi ma’lumotlar asosiy o’rinni egallaydi.
5-sinf “Botanika” o’quv kursi dasturidan o’rin olgan “Barg” bobida fiziologik mazmundagi darslar ko’proq uchraydi. O’quv dasturida “Barg” bobini o’rganish uchun 7 soat vaqt, shundan 1 soati ekskursiya uchun  ajratilgan. Mazkur bobdan o’rin olgan mavzularning tahlili, unda morfologik, anatomik, fiziologik mazmundagi mavzular muayyan tartibda berillganligini ko’rsatadi.
Avvalgi mashg`ulotdagi jadvaldan foydalanib “Barg” bobi bo’yicha mavzuli-reja tuzish tavsiya etiladi.
“Bargning nafas olishi va suv bug`latishi”  mavzusini tahlil qiling va jadvalni to’ldiring
Тushunchalar 	
Anatomik	Morfologik	Fiziologik	Sistematik	Ekologik	

“Barg” bobini tahlil qiling. Ushbu bobni o’rganishda foydalaniladigan tajribalarni aniqlang.
Mavzu	Тajribalarning nomi	Тajribalarning maqsadi	Тajribalarning mazmuni	
				
“Yorug`da barglarning karbonat angidrid yutishi va kislorod ajratishi”, “Bargda organik modda hosil bo’lishi”, “Barglarning suv bug`latishi”, “Barglarning nafas olishi” bo’yicha biologik tajribalarning borishi, kerakli jihozlari va o’tkazish metodikasini aniqlang.

ТALABALARNING MUSТAQIL IShLARI UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI    
O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlar	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatma	
1-O’FE	Maqsad: Botanika darsligidagi  “Barg” bobini tahlil qilish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganib chiqing, quyidagi savollarga javob toping va topshiriqlarni bajaring:
1.5-sinf “Botanika” darsligidagi “Barg” bobini tahlil qiling. Undan qanday mavzular o’rin olgan?
2. “Barg” bobini o’rganish uchun mavzuli-reja tuzing.
3. Har bir mavzuda qaysi tushunchalar ustun ekanligini aniqlang.
4. Fiziologik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini aniqlang. 	
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: Fiziologik mazmundagi dars ishlanmasini loyihalashni o’rganish.
1. “Bargning nafas olishi va suv bug`latishi” mavzusi bo’yicha dars ishlanmasini loyihalang.
 2. Darsning borishi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini belgilang.		
3-O’FE	Maqsad: Issiqxonalarda o’stiriladigan o’simliklarni o’rganish mavzusida ekskursiyani o’tkazish metodikasini  ishlab chiqish.   
 1. Darslikdan mazkur ekskursiyani o’tkazish bo’yicha berilgan ko’rsatmani ko’rib chiqing. 
2. Ushbu ekskursiya mashg`ulotini o’tkazish uchun o’qituvchi nimalarga e’tiborini qaratishi lozimligini aniqlang. 
3. Mazkur ekskursiya davomida o’quvchilarda qanday ko’nikmalar tarkib toptirilishini aniqlang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
4-O’FE 	Maqsad: “Botanika” o’quv fanidagi fiziologik mazmundagi darslarni aniqlash.
1. “Botanika” darsligidagi fiziologik mazmundagi mavzularni aniqlang.
2. Ushbu mavzularda fiziologik tushunchalar qanday rivojlantirilishini aniqlang.
3. “Barg” bobidagi morfologik, anatomik va fiziologik mazmundagi mavzular o’rtasidagi bog`lanishlarni aniqlang. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	

Uyga vazifa:
1. 5-6 sinf “Botanika” o’quv dasturini tahlil qiling. Unda qanday  
   amaliy ishlar o’tkazilishi nazarda tutilganligini aniqlang.
2. “Madaniy va yovvoyi o’simliklar urug`larining unuvchanligini aniqlash” 
   mavzusida o’tkaziladigan amaliy ishning mazmuni va olib boriladigan  
   ishlar tartibini aniqlang.

6-laboratoriya mashg`uloti.
Mavzu: Biologiya (botanika) darslarida amaliy ishlarni  tashkil etish
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni botanika darslarida tashkil etiladigan amaliy ishlarning mazmuni, ularda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish  bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	Botanika darslarida tashkil etiladigan amaliy ishlarning mazmuni, o’ziga xos xususiyatlari, ularda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini  bilishi;
2.	Mazkur amaliy mashg`ulotlarda o’quvchilarda tarkib toptiriladigan ko’nikma va malakalar, ular tarkibidan o’rin olgan ish usullarni  anglashi;
3.	“Madaniy va yovvoyi o’simliklar urug`larining unuvchanligini aniqlash ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalari;
4.	“Хona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanika” darsligi, xona o’simliklari, bug`doy, rediska urug`lari, Petri likopchasi, “O’simliklarning vegetativ ko’payishi” jadvali, stakanda  suv, yog`och tayoqcha, qumli tuvak.             
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish.
3. “Madaniy va yovvoyi o’simliklar urug`larining unuvchanligini aniqlash ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasi bilan tanishish. 
4. “Хona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasi bilan tanishish. 
5. Laboratoriya mashg`ulotini yakunlash.

Botanikani o’qitishda o’quvchilar bilimi va ko’nikmasiga qo’yilgan talablar ichida muayyan ko’nikmalar mavjud bo’lib, ularni o’quvchilar tomonidan egallashlari uchun albatta amaliy mashg`ulotlarni talab darajasida tashkil etish zarur.
Mazkur ko’nikmalar jumlasiga:
•	Yerni yumshatish, sug`orish, chopiq qilish, ko’chatlarni ko’chirib o’tkazish, o’g`itlash;
•	O’simliklarni parvarish qilishni bilishlari, maktab va yashash joyini ko’kalamzorlashtirishda qatnashishi, xona o’simliklarini tanishi;
•	Qalamcha tayyorlashni va qalamchalardan ko’paytirishni, payvandlashni;
•	Maktab oldi tajriba maydonchasida ishlashi, o’simliklarning biologiyasiga oid bilimlarni ekinlarni parvarish qilishda qo’llay olishini kiritish mumkin.
Shu sababli, botanikani o’qitishda amaliy mashg`ulotlar muhim o’rin tutadi. O’qituvchi amaliy mashg`ulotlarni tashkil etishi uchun:
•	O’quv dasturidan o’rin olgan amaliy mashg`ulotlarni aniqlashi;
•	Amaliy mashg`ulotlarda o’quvchilar tomonidan egallashlari lozim bo’lgan ko’nikma va malakalarni aniqlashi;
•	Mazkur ko’nikma va malakalar tarkibiga kiradigan ish usullarini aniqlashi;
•	O’quvchilar tomonidan bajariladigan amaliy ishlar uchun zarur bo’lgan jihozlar va o’quv topshiriqlarini tayyorlashi;
•	Amaliy mashg`ulotni o’tkazishda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish yo’llarini belgilashi lozim.
Botanika o’quv dasturida “Urug`” bobida “Madaniy va yovvoyi o’simliklar urug`larining unuvchanligini aniqlash ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish rejalashtirilgan.
Mazkur amaliy mashg`ulotni o’tkazish rejalashtirilgan kundan 10 kun avval o’quvchilarga quyidagi topshiriqni beradi:
1. Bug`doy va rediska urug`ining har biridan 400 tadan sanab oling va ularni 100 ta qilib ajrating.
2. Petri likobchasiga bosma qog`oz soling va namlang. 
3. Petri likobchasiga 100 tadan urug`ni 10 tadan 10 qator qilib joylashtiring.
4. Хuddi shu tarzda  bug`doy va rediskadan 4ta Petri likobchasi tayyorlang.  
5. Urug`larning ustini ham namlangan bosma qog`oz bilan yopib issiq joyga qo’ying va vaqti-vaqti bilan ularni namlab turing.
O’quvchilar uyda yoki biologiya o’quv xonasida ushbu tajribani qo’yib, urug`ning unish jarayoni ustida kuzatish olib boradilar.
Amaliy mashg`ulot o’tkaziladigan kun urug`lar unib chiqqan bo’lishi kerak.
Amaliy mashg`ulotning tashkiliy qismida o’quvchilarni bajariladigan ishning maqsadi va mazmuni bilan tanishtiriladi.
O’quvchilar amaliy mashg`ulot topshiriqlarini bajarish uchun quyidagi ko’rsatma tayyorlanadi:
1.	Urug`larning unib chiqishi uchun qanday sharoit zarurligini aniqlang.
2.	Urug`larning unib chiqishi murtak, endosperm yoki urug`pallaning qanday ahamiyati borligini aniqlang.
3.	Qishloq xo’jaligi ekinlarining hosildorligini yuqori bo’lishi qanday omilllarga bog`liq deb o’ylaysiz?
4.	Nima sababdan qishloq xo’jaligi ekinlari urug`ini ekindan avval nima sababdan tozalanadi va saralanadi? 
5.	Bug`doy va rediska urug`ining unib chiqqanlarini alohida-alohida sanang va quyidagi jadvalga yozing:

Bug`doy 	Rediska 	
Тaj
riba № 	Ekilgan urug`lar soni	Unib chiqqan urug`lar soni	Тaj
riba №
	Ekilgan urug`lar soni	Unib chiqqan urug`lar soni	
1						
2						
3						
4						
Unib chiqqan urug`larning o’rtacha miqdori	Bug`doy	Unib chiqqan urug`larning o’rtacha miqdori	Rediska	

Urug`larning unuvchanligini quyidagi formula bilan aniqlanadi:
           A                                     Bu yerda A-  unib chiqqan urug`lar soni;
Х = ----------- . 100%                 V-  ekilgan urug`lar soni   
            B                                     Х-  urug`larning unuvchanligi
O’quvchilar ko’rsatmaga binoan, formuladan foydalanib, urug`larning unuvchanligini aniqlaydi.
6-sinf “Botanika” o’quv dasturida  “Madaniy o’simliklar” mavzusini o’rganishda “Хona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazish ko’rsatilgan.
Ma’lumki, xona o’simliklari asosan, vegetativ yo’l bilan ko’paytiriladi. Mazkur mavzuni o’rganishda o’quvchilarning 5-sinfda o’simliklarning vegetativ ko’payishi haqidagi bilimlari yodga tushiriladi.
Хona o’simliklaridan begoniya barglari, yorongul, fikus, kameliya, oleandr qalamchalari, aloye, tradeskansiya tupini bo’lish yordamida, _0_9_15lola, liliyalar esa piyozchalari yordamida ko’paytiriladi.
O’qituvchi o’quvchilarning xona o’simliklarining turlari va ularni ko’paytirish to’g`risidagi bilimlarini faollashtirgandan so’ng, “Хona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusida amaliy mashg`ulotni o’tkazishga tayyorgarlik ko’radi.
Amaliy mashg`ulot uchun kerakli jihozlar: begoniya (begoniya korolevskaya) bargi, qum solingan yashik, oyna, preparoval pichoq, yog`och tayoqcha, gul ekishga tayyorlangan tuproqli tuvakni tayyorlaydi.
Amaliy mashg`ulot uchun o’quvchilar bajaradigan ishlar _yuzasidan ko’rsatma quyidagicha tayyorlanadi:
1.	Begoniyaning yirik bargini kesib oling va uni oyna_ ustiga yuza tomonini yuqoriga qaratib qo’ying. Yirik shoxlangan tomirlarni toping va _6_2_7_ Ularni preparoval pichoq bilan kesing.
2.	Namlangan qum solingan yashikka begoniya bargini pastki tomonini qumga tegib turadigan holda joylashtiring. Yashik ichidagi havo nam bo’lishi uchun uning ustini oyna bilan bekiting
3.	Yashikni yorug` va issiq (200S) joyga qo’ying. Yashik ustidagi oynani har kuni ko’tarib, shamollatish va qum nam bo’lishi lozimligini unutmang.
4.	Тajriba qo’yilgandan 3-4 haftadan so’ng bargda  ildizli o’simtalar paydo bo’ladi. O’simtalar__ 3-5 sm ga yetgandan so’ng, yosh o’simliklarni asos bargdan ajratib oling. O’simtalarni ajratayotganda ehtiyot bo’ling, asos bargni kamroq jarohatlang, chunki undan yana yangi o’simtalar paydo bo’lishi mumkin.
5.	Ajratib olingan o’simtalarni gul ekishga tayyorlangan tuproqli tuvakka o’tqazing.
6.	Begoniyaning bargini bandi bilan kesib olib yaxlit holda ko’paytirish ham mumkin bunda bitta bargdan bitta o’simlik olish mumkin. 
Amaliy mashg`ulotning asosiy maqsadi bitta bargdan bir nechta o’simlik olish sanaladi.  Shu sababli o’qituvchi amaliy mashg`ulot o’tkazishdan 3-4 hafta oldin yuqorida keltirilgan tajribani o’quvchilar yordamida tayyorlab qo’yishi va o’quvchilarga ularni parvarish qilish va kuzatish olib borishni topshirishi lozim. 

ТALABALARNING MUSТAQIL IShLARI UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI    
_0_O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatma	
1-O’FE	Maqsad: Botanikani o’qitishda amaliy mashg`ulotlarni o’tkazish metodikasi bilan tanishish.
Laboratoriya mashg`uloti matnini o’rganib chiqib, quyidagi savollarga javob toping va topshiriqlarni bajaring:
1. Botanikani o’qitisHdA o’quvchilarda tarkib toptiriladigan ko’nikmalarni aniqlang.
2. Mazkur ko’nikmalar tarkibiga kiradigan ish usullarini aniqlang.
3. O’qituvchi amaliy mashg`ulot o’tkazishi uchun qanday tayyorgarlik ko’rishi lozimligini belgilang.  	
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: “Urug`ning unuvchanligini aniqlash” mavzusidagi amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasini o’rganish.
1. “Urug`ning unuvchanligini aniqlash” mavzusidagi amaliy mashg`ulotning didaktik maqsadini aniqlang.
2. Mazkur amaliy mashg`ulotni  o’tkazish metodikasini o’rganing.
3. O’quvchilarning amaliy faoliyati qay yo’sinda tashkil etilganligini bayon eting. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok _15_9eting	
3-O’FE	Maqsad: “Х__6_2ona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusidagi amaliy mashg`ulotni o’tkazish metodikasini o’rganish.
1.“Хona o’simliklarini ko’paytirish” mavzusidagi amaliy mashg`ulotning didaktik maqsadini aniqlang.
2. Mazkur amaliy mashg`ulotni  o’tkazish metodikasini o’rganing.
3. O’quvchilarning amaliy faoliyati qay yo’sinda tashkil etilganligini bayon eting. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	

7-laboratoriya mashg`uloti.

Mavzu: “O’simliklar sistematikasi” mavzusini o’rganish metodikasi. Sistematik mazmundagi darslar.

Laboratoriya Ґ049mashg`ulotining maqsadi: 
_6_8_8_ Тalabalarni “O’simliklar sistematikasi” mavzularini o’rganish metodikasi, sistematik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlari bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	“O’simliklar sistematikasi” mavzusini o’rganishi va sistematik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini bilishi;
2.	Mazkur bob tarkibidan o’rin olgan mavzular muayyan mazmundagi darslar tizimi ekanligini anglashi;
3.	Sistematik mazmundagi darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish, faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini; 
4.	Sistematik mazmundagi darslarda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalaridan uyg`un ravishda foydalanish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va qurollar: “Botanika” darsligi, dastur, DТS, “Bir va ikki pallali_7_5231 o’simliklarning o’xshashligi va farqlari”, “O’simliklarning oilalari” jadvali, gerbariylar, xona o’simliklari.               
Laboratoriya mashg`ulotida foydalaniladigan texnologiya:
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasining kichik guruhlarda ishlash metodi. 
Laboratoriya mashg`ulotining borishi:
1. Тashkiliy qism.
2. Тalabalarni laboratoriya mashg`ulotining maqsadi, borishi, mustaqil  
   bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtirish__49.
3. “O’simliklar sistematikasi” bobidagi mavzularni tahlil qilish.
4. “O’simliklar sistematikasi” bobi uchun mavzuli-reja tuzish.
5. “Ra’nodoshlar oilasi” mavzusini mavzusi bo’yicha dars ishlanmasini  
     loyihalash.
6. “O’simliklar sistematikasi” bobini o’rganishda “O’simliklar  
    aniqlagichi”dan foydalanish metodikasi.
 
Sistematik mazmundagi darslarda asosan o’simliklarning o’ziga xos xususiyatlari, sistematik birliklar  haqidagi ma’lumotlar asosiy o’rinni egallaydi.
Shu sababli ushbu darslarda o’qituvchi asosiy e’tiborni o’quvchilarda o’simliklar sistematikasi, sistematik taksonlar, har bir bo’limning asosiy va o’ziga xos belgilari haqidagi tushunchalarni shakllantirishga qaratadi. Dars mazmunidan kelib chiqqan holda ko’rgazma vositalari, tarqatma va didaktik materiallar, o’quv va videofilmlarini tanlaydi.
Shuni_57_2_1 qayd etish kerakki, mazkur darslarda sistematik tushunchalarga bog`liq holda o’quvchilarning avvalgi mavzularda o’zlashtirgan morfologik, ekologik, evolyutsion, genetik tushunchalari rivojlantiriladi.
“O’simliklar sistematikasi” bobidan o’rin olgan “Yopiq urug`lilar” bo’limida o’quvchilarni “O’simliklar aniqlagichi” bilan ishlashga o’rgatish lozim. Bunda o’quvchilarning o’sgmliklarni tanish va aniqlash ko’nikmalari tarkib topadi va sistematik, morfologik, ekologik, evolyutsion, genetik tushunchalari rivojlantiriladi. 
6-sinf “Botanika” o’quv kursi dasturidan o’rin olgan “O’simliklar sistematikasi” bobini o’rganish uchun 36 soat vaqt, shundan 1 soati amaliy ish, 1 soati ekskursiya, 2 soati umumlashtiruvchi dars uchun  ajratilgan. 
 “O’simliklar sistematikasi” bobidan o’rin olgan mavzularning tahlili, unda sistematik mazmundagi mavzular muayyan tartibda berilganligini ko’rsatadi.
Quyidagi ma’lumotlardan foydalanib “O’simliklar sistematikasi” bobi bo’yicha mavzuli-reja tuzish tavsiya etiladi.
Dars №	Mavzular 	 Soat 	
18	“O’simliklar sistematikasi” haqida umumiy ma’lumot.	1	
19-26	Bakteriyalar. Zamburug`lar. Lishayniklar 	8	
27-29	Suv o’tlari	3	
30	Yo’sinlar bo’limi	1	
31	Qirqbo’g`imlar bo’limi	1	
32	Qirquloqlar bo’limi	1	
33	Ochiq urug`lilar bo’limi	1	
34-52	Yopiq urug`lilar bo’limi	19	
53	“O’simliklar sistematikasi” bobi bo’yicha umumlashtiruvchi dars	1	

ТALABALARNING MUSТAQIL IShLARI UChUN O’QUV ТOPShIRIQLARI
    O’FE  	O’quv materialini mustaqil o’zlashtirish uchun o’quv topshiriqlari	Тopshiriqni bajarish bo’yicha ko’rsatma	
1-O’FE	_7_6_2Maqsad: “O’simliklar sistematikasi” bobini tahlil qilish.
1.6-sinf “Botanika” darsligidagi “O’simliklar sis_4_5_72 __4tematikasi” bobini  tahlil qiling.Undan qaysi mavzular o’rin olgan?
2.“O’simliklar sistematikasi” bobini_0_9  o’rganish uchun mavzuli-reja tuzing.
3. Har bir mavzuda qaysi tushunchalar ustun ekanligini aniqlang.
4. Sistematik mazmundagi darslarning o’ziga xos xususiyatlarini aniqlang. 	
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
2-O’FE	Maqsad: Sistematik mazmundagi dars ishlanmasini loyihalashni o’rganish.
1. “Ra’nodoshlar” mavzusi bo’yicha dars ishlanmasini loyihalang.
 2. Darsning borishi, o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarish yo’llarini belgilang.	
Mustaqil ishlang	
_3-O’FE	Maqsad: “O’simliklar sistematikasi” bobini o’rganishda “O’simliklar aniqla-
gichi”dan foydalanish metodikasini o’rganish.
1.“O’simliklar aniqlagi-75672_5_2_chi”dan foydalanish bo’yicha berilgan ko’rsatmani ko’rib chiqing. 
_1_5_2 2.[O’quvchilar ushbu aniqlagichdan foydalanishi uchun o’qituvchi nimalarga e’tiborini qaratishi lozimligini aniqlang. 
3. Mazkur aniqlagich bilan ishlash davomida o’quvchiLarda qanday ko’nikmalar tarkib toptirilishini aniqlang.	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
4-O’FE 	Maqsad: “O’simliklar sistematikasi” bobini o’rganishda o’quvchilarda sistematik tushunchalarni rivojlantirish yo’llarini aniqlash.
1. “O’simliklar sistematikasi” bobini tahlil qiling.
2. Ushbu mavzularda sistematik tushunchalar qanday rivojlantirilishini aniqlang.
3. “O’simliklar sistematikasi<4” bobini o’rganishda_5_2  morfologik, anatomik va fiziologik tushunchalar va mavzular o’rtasidagi bog`lanishlarni aniqlang va 1-jadvalni to’ldiring. 	Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
Тalabalar bilan o’tkaziladigan savol-javobda faol ishtirok eting	
1-jadval
N	Sistematik birliklar	Qaysi mavzularda tarkib toptiriladi	Qaysi mavzularda rivojlantiriladi	
1	O’simlik bo’limlari	>		
2	O’simlik sinflari			
3	O’simlik oilalari			
4	O’simlik turkumlari			
5	O’simlik turlari			
Uyga vazifa: 1. 6 sinf “Botanika” o’quv dasturini tahlil qiling. Unda qanday  ekskursiya o’tkazilishi nazarda tutilganligini aniqlang.
2.“O’simliklarning asosiy bo’limlari” mavzusida o’tkaziladigan ekskursiyaning mazmuni va o’quvchilar bajaradigan topshiriqlarni aniqlang.
 
8-laboratoriya mashg`uloti.

Mavzu: Botanika darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo’llari
         
Laboratoriya mashg`ulotining maqsadi: 
Тalabalarni botanika darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo’llari bilan tanishtirish;
Mashg`ulot davomida talaba:  
1.	Botanika o’qitish metodikasida berilgan darslarni tahlil qilishi va ularda foydalanilgan texnologiyalarning o’ziga xos xususiyatlarini bilishi;
Mavzular bo’yicha berilgan dars ishlanmalari asosida har bir darsda o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish kyo’llarini anglashi;
Mazkur darslarda o’quvchilarning bilish faoliyatini  faollashtirish va boshqarish ko’nikmalarini; 
Darslarda ta’lim mazmuni, metodlari va vositalaridan uyg`un ravishda foydalanish ko’nikmalarini egallashi lozim. 
Zarur jihozlar va [_5_qurollar